en tevens in de middeleeuwse voorstelling
Klik
hier
|
I
I
I
I
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bronnen
o.a. |
|
|
Al in de vroege middeleeuwen
is de behoefte ontstaan om in de kerk de liturgie meer aanschouwelijk
te maken. Aanvankelijk werden tijdens bijzondere vieringen, meestal door
priesters, de personages uit de evangeliën al zingend uitgebeeld.
Later werden taferelen uit een evangelie als een kleine voorstelling in
de liturgie ingebed. Zo zijn er in heel Europa allerlei spelen ontstaan
welke op den duur vrijer werden van de liturgie en later ook als zelfstandig
theater een eigen leven konden gaan leiden. Deze spelen werden steeds
verder uitgebreid en soms ook platter, zodanig zelfs dat ze vaak uit de
kerken geweerd werden. Van een aantal van deze spelen zijn teksten , geheel
of gedeeltelijk, bewaard gebleven.Door uitbreiding en vermenging met wereldlijke
elementen groeide het liturgisch drama uit tot het geestelijk drama, dat
in vele vormen voorkwam. |
|
|
De oudst bekende voorloper
van de paasspelen is omstreeks 930 ontstaan in de abdij van Limoges. .De
tekst komt niet uit de bijbel maar vertelt het verhaal van de 3 vrouwen
die het graf van de Heiland bezoeken. Het graf is leeg en een engel spreekt
tot hen. Het gaat hier nog niet over een opvoering maar om liederen welke
door 2 koorhelften in dialoogvorm, nog in het latijn, worden gezongen
(gregoriaans). De oudst bekende opvoering met rolaanduiding komt
uit het Engelse Winchester (ca. 970). In deze tekst worden regieaanwijzigingen
gegeven en er is aandacht voor illusiescheppende aspecten. Dit "
theaterstuk" was echter nog onderdeel van de liturgie. Men noemde
het |
|
|
Waarschijnlijk omdat er meer
scènes bij kwamen begon men eind 12e eeuw een autonoom paasspel
op te voeren buiten de eredienst om. Alles ging echter nog steeds in het
latijn. In de abdij van Benedictbeuern werd een spel fragmentarisch overgeleverd
als onderdeel van de Carmina Burana (vagantenpoëzie).Een volledig
bewaard spel uit Klosterneuburg stamt uit begin 13e eeuw. Behalve de scènes
van de paasviering |
|
|
Er zijn fragmenten gevonden
van een aantal paasspelen welke als tussenvorm beschouwt kunnen worden.
Deze hebben nog veel elementen van de liturgische vieringen maar tevens
zijn er veel nieuwe onderdelen bijgekomen. Zij zijn niet meer in het latijn. |
|
|
Overal in Duitsland is het
in de 14e en 15e eeuw een traditie geworden paasspelen op te voeren. Sommige
met nog enkele latijnse liederen. Een gemeenschappelijk kenmerk van deze
spelen is het volkse karakter. Allen bevatten komische episodes, vast
en zeker als tegemoetkoming aan het publiek. Niet altijd zijn die gedeelten
even verheven maar in onze tijd eerder platvloers te noemen. |
|
|
Het handschrift (1391) van
het meest uitgebreide en representatieve paasspel bevindt zich in de bibliotheek
van Innsbruck. Dit spel werd vermoedelijk al opgevoerd in Schmalkalden
bij Erfurt in het duitse Thueringen omstreeks 1330. De andere bovengenoemde
paasspelen bevatten niet alle scenes welke in dit Innsbrucker spel wel
voorkomen. |
|
|
Rond 1860 is er een spel ontdekt
door Karl Julius Schroër, een onderzoeker van taal en dialecten.
In een duitse enclave ergens in de buurt van Bratislava (Pressburg) werden
nog spelen vertoond, welke nog in oorspronkelijke vorm vanuit de middeleeuwen
overgeleverd waren. Het gaat om een drieluik van spelen rond kerstmis.
De taal in dichtvorm getuigt van grote kunstzinnigheid. Ook in de inhoud
is een hoge spirituele verhevenheid en schoonheid te vinden. De liederen
zijn prachtig . Deze Oberufer spelen worden tegenwoordig over heel de
wereld in gepaste vertalingen jaarlijks opgevoerd. |
|
|
Ei, ei, Pasen geeft weerom nieuw leven Eerst wil ik u achtbare nog ons groeten geven Gaat u koesteren want de zonne rijst aant firmament Geniet en geloof dat God ons allen zijn genade zendt
|
|
 |
 |
||
Contact
In 2010 wordt het spel opgevoerd op 9-10 en 11april Aanvang 20.00 uur De Driestroom - Waalstraat 30 - 's-Hertogenbosch Reserveren via email
|
|||
|
|
|
Achtergrond informatie
|
|
 Pontius
Pilatus Romeins stadhouder (procurator) over Judea van 26 tot 36 n.C., tijdens wiens bewind Jezus tot de kruisdood is veroordeeld. Pilatus speelde een hoofdrol in het proces tegen Jezus. Men vindt berichten over hem bij de joodse schrijvers Philo (Legatio ad Gaium) en Josephus Flavius (De Bello Judaico; Antiquitates Iudaicae), daarnaast in een in 1961 te Caesarea gevonden Latijnse inscriptie. Philo citeert de brief van Agrippa I aan de keizer. Over zijn karakter wordt zeer ongunstig geoordeeld; er wordt gesproken over niets ontziende hardheid, gewelddaden, omkoopbaarheid, roofzucht, voortdurende terechtstellingen, wreedheden, enz. De joodse geschiedschrijver Flavius Josephus beschrijft PP als een beetje stiekem type, die eieren voor zijn geld kiest. Alle vier de evangelisten verhalen hoe Jezus, na het verhoor door de joodse raad, voor Pilatus verscheen. Zij vermelden hoe deze aarzelde, Jezus als onschuldig zag en Hem trachtte vrij te krijgen. Toen hij werkelijk niet anders kon, vonniste hij Jezus op grond van een politieke aanklacht: Hij noemt zich‘koning der joden' en ieder die zich zelf als koning benoemd , overtreedt de wet van de keizer. Hij gaf echter nadrukkelijk aan dat alleen de joodse leiding hem schuldig bevonden en híj geen schuld vond; hij waste zich de handen (Matt. 27:24). Opschrift op het kruis van Jezus (Johannes 19:19) INRI: Iesus Nazarenus, Rex Iudaeorum ( = Jezus van Nazareth, de koning der joden), Uit recent onderzoek (Brouns-Wewerinke) komt naar voren dat het Johannesevangelie enerzijds een product is van zorvuldige samenweving van feit en interpretatie, anderzijds bestaat uit harde feiten. Over PP 'dood zijn allerlei legenden ontstaan. Volgens sommige gegevens zou hij zelfmoord hebben gepleegd, volgens andere zou hij zijn terechtgesteld (door Nero of Tiberius). Enkele tradities laten hem als christen sterven. Zijn vrouw, die hem volgens Matt. 27:19 naar aanleiding van een droom waarschuwde niets tegen Jezus te ondernemen, heet in de legenden Procla of Claudia Procula en is daar een christen. In de Grieks-orthodoxe kerk wordt zij als heilige vereerd. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Maria's
Salomena,Salomé of Salome aangeduid als de moeder van Johannes de Apostel en Jakobus de Apostel 'de meerdere', ‘de zonen van Zebedeüs’. De naam Salomé komt twee keer voor in het Nieuwe Testament, in het evangelie van Marcus --"Van een afstand keken ook enkele vrouwen toe, onder wie Maria uit Magdala ,Salome en Maria Jakobena"--. (Jakobe, Jacobena, Jacobe) Jacobena is een tante van Jezus, de moeder van Joses en Jakobus 'de mindere’ (dwz. ‘de jongere’) Deze laatste wordt voorgesteld als apostel met een knuppel of vollerstang in de handen waarmee hij zou zijn gemarteld.. Hij is wellicht dezelfde als: Jakobus de ‘zoon van Alfëus’ Marcus 16:1: zegt ook : "Toen de sabbat voorbij was, kochten Maria uit Magdala en Maria de moeder van Jacobus‘, en Salome geurige olie om hem te balsemen". Salome wordt ook genoemd in het evangelie van Thomas, logion 61: Salomé zei: - "Mens, wie ben jij? Je hebt je neergezet op mijn rustbed en je eet van mijn tafel, alsof je namens iemand komt. - Jezus zei haar: - Ik kom namens een gelijke. Mij werd gegeven van wat mijns vaders is. - Salomé zei: - Ik ben je leerling". Deze Salomé is niet dezelfde als de gelijknamige dochter van Herodias, die de dood van Johannes de Doper bewerkstelligde, maar van wie de naam in het Nieuwe Testament niet genoemd wordt. Maria Magdalena, ook Maria van Magdala genoemd, een door Jezus van bezetenheid genezen vrouw (Luc. 8:2). Zij trok met Jezus mee en was ook aanwezig bij de kruisiging en de graflegging van Jezus . Volgens Joh.was zij de eerste aan wie Jezus zelf na zijn verrijzenis verscheen. Door de identificatie van deze Maria met de zondares uit Luc. door Latijnse kerkvaders, wordt zij in legende en kunst later nogal eens afgebeeld als de boetvaardige zondares. Zij wordt ook weleens gelijkgesteld met Maria van Betanië, de zuster van Lazarus, een voorname, aanzienlijke vrouw en dan afgebeeld met een zalfpot in de hand. Een oosterse traditie lokaliseert haar levenseinde te Efeze, in de omgeving van Johannes de Apostel. Volgens een westerse middeleeuwse legende zou zij met Lazarus naar Zuid-Frankrijk zijn gekomen en in Aix-en-Provence of in Saint-Maximin zijn begraven. Vooral haar cultus te Vézelay, waar men sinds de 11de eeuw beweerde haar relieken te bezitten, heeft de Maria Magdalena-verering in Frankrijk en geheel West-Europa gestimuleerd. Feestdag: 22 juli. |
|
|
|
|
Duivel (Gr.: diabolos, vertaling van het Hebr. satan = lasteraar, kwaadspreker,
tweedrachtzaaier), de naam van de figuur die in het Nieuwe Testament Satan
en verder Beëlzebul,( Beëlzebub, Belial ) vorst van de demonen,
heer van de vliegen, overste der wereld, god van deze eeuw wordt genoemd
en daar optreedt als ‘de vijand’, de Boze, de grote tegenstander
van God, de verzoeker en aanklager der mensen . Uit de apocriefen komt
de opvatting dat de duivel, oorspronkelijk een engel (Serafijn), wegens
hoogmoed uit de hemel is gestoten. Satan staat aan het hoofd van een leger
van duivels, tracht de vromen verdacht te maken, martelt de verdoemden
en poogt zelfs de engelen tot afvalligheid te verleiden .Een van zijn
trawanten, Asmodi, belaagt vooral vrouwen . Door de ‘afgunst des
duivels’ is ook de dood in de wereld gekomen. In de stichtelijke literatuur is dikwijls sprake van de wanhopige strijd van heiligen, monniken en kluizenaars tegen de verleidingen van de duivel. Zijn aanvallen worden afgeslagen door het noemen van de naam van Jezus of van de Heilige Maagd, door het kruisteken, wijwater, gebed of vasten. De duivel, symbool van het kwaad, is vooral in de vroeg-christelijke en vroeg-middeleeuwse kunst in tal van gedaanten afgebeeld. Dieren (slang, everzwijn, leeuw, raaf, bok, gier, vleermuis) en fabeldieren (aspis, basilisk, draak, griffioen) die op een of andere wijze het kwaad symboliseerden, werden daarom tot personificatie van de duivel. Sedert de 12de eeuw kregen deze dieren, wellicht onder invloed van de mysteriespelen, soms een mensenhoofd dat aan een dier (hert of geit) doet denken. Deze droegen horens, hadden vaak bokkenpoten of klauwen en meestal een staart, soms vleugels (evenals alle gevallen engelen). Het is Jeroen Bosch geweest die de vermenging van dierlijke elementen in de gedaante van de duivel tot het uiterste heeft doorgevoerd. Ahriman, in de Perzische religie(mazdeïsme) de belichaming van de leugen, de boosheid en de duisternis. Het mazdeïsme ziet het gehele wereldproces als een strijd tussen de ‘goede’ hoofdgod Ahoera Mazda (= Wijze Heer), terzijde gestaan door de zes Amesja spenta's (= Zegenrijke Onsterfelijken), en de ‘slechte’ Ahriman (= Boze Geest) en zijn helpers, die ten slotte met de nederlaag van de laatsten zal eindigen. Ook nog te vermelden als bekenden uit de wereld van het kwaad: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Nieuwe Testament Oden van Salomo Dode-Zee rollen Nag Hammadi |
|
|
|
|
| Nikodemus Nikodemus (ook Nicodemus; Grieks Hebreeuws Nakdimon ) was een Farizeeër en een lid van de Sanhedrin .die heimelijk lessen volgde bij Jezus Hij gaf zijn steun aan Jezus Christus. Nikodemus wordt drie keer genoemd in het Evangelie naar Johannes. Er bestaat ook een apocrief boek: het Evangelie naar Nikodemus (Acta Pilati), waarin hij de vraag van Pilatus beschrijft. Dit "Evangelium Nicodemi" is de voornaamste bron van de nederdalingsscène ( Descensus ad Infernos, Hades ). Nikodemus is ook een heilige van de Rooms-Katholieke Kerk en de Oosters-Orthodoxe Kerken. De naamdag van Nikodemus wordt in de Rooms-Katholieke Kerk gevierd op 3 augustus, en in de Oosters-Orthodoxe Kerk op verschillende dagen, de derde zondag na Pascha, of op 2 augustus, de dag waarop de relikwieën van Nikodemus, Stefanus en Gamaliël gevonden zouden zijn. |
|
|
|
|
| Ziel In het Griekse denken levensbeginsel. Sinds Plato opgevat als een immateriële substantie, onafhankelijk van het lichaam en onsterfelijk. Over de antieke volken kan in het algemeen gezegd worden dat zij er niet een psychologie, in de zin van een leer over de ziel, maar eerder een godsdienstige antropologie op na houden. Lichaam en ziel vormen voor hen een eenheid; het lichaam is bezield. Hetzelfde geldt voor de bijbelse, zowel de oud- als de nieuwtestamentische, antropologie. Soms vat men de ‘ziel’ op als een kracht die over het gehele lichaam verspreid ligt en die speciaal gezeteld is in het haar, de nagels, het bloed, de adem. Vaak kent men een aantal ‘zielen’, bijv. in oud-Egypte, waar men de ba, de ka, de schaduw als zielewezens onderscheidde. Soms ook gelooft men dat de ‘ziel’ zich voor korte of langere tijd buiten het lichaam kan ophouden (external soul). Interessant is de Oud-Perzische opvatting over het wezen van de mens; hierin onderscheidt men: het lichaam, het leven, de gestalte, waarneming en intellect, de ziel, het geestelijk oerwezen. Dit laatste element is het belangrijkst, want dit oerwezen is in staat de goede keuze voor de waarheid te doen, de keuze waartoe Zarathoestra zijn volgelingen opriep. Ten aanzien van de brahmanistische en boeddhistische leer van de reïncarnatie is de vraag wat wedergeboren wordt: is dit de‘ziel’ van de mens . Dit geldt vooral voor het boeddhisme, dat het bestaan van een ik ontkent. In christelijke kringen heeft men getwist over de vraag of de oorsprong van de ziel door God bepaald is op het moment van de ontvangenis, dan wel door voortplanting uit de ouder wordt ontvangen (traducianisme). Uit een sterk geloof in de zelfstandigheid van de ziel volgt vanzelfsprekend de overtuiging dat de ziel onsterfelijk is. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Pasen Christelijk feest ter herdenking van de Verrijzenis van Jezus. Het hoogfeest is in het christendom het feest van de overwinning over de machten van de dood en de zonde. De oorsprong van de christelijke paasviering ligt in de joodse liturgie, die na een lange ontwikkeling (waarin twee tradities samenvloeien, die van de ongedesemde broden en die van het slachten van het lam) uitdrukkelijk wordt geconcentreerd op de herdenking van de bevrijding uit Egypte, van de tocht door het water en de woestijn naar het beloofde land. De herdenking van Gods grote daden voedt het geloof en de hoop op de toekomst ( Pesach). De christelijke paasviering herdenkt dezelfde geschiedenis van God en zijn volk, maar nu vooral in de persoon van Jezus, die het nieuwe paaslam werd. De christelijke paasviering was zeker in de na-apostolische tijd in het Oosten en in het Westen bekend, zoals blijkt uit de berichten over de zgn. paasstrijd in de 2de eeuw. Triduum Sacrum: Goede Vrijdag (lijden en sterven), Paaszaterdag (grafrust) en paaszondag, vormden na de kerkvrede (Edict van Milaan (313), één geheel. De paaswake was een samenvatting van deze drie dagen, vooral toegepast op degenen die gedoopt werden. In deze tijd werd de paaszondag de blijde afsluiting van het Triduum, het hoogtepunt van het kerkelijk jaar. Men vindt deze opvatting van het Paasfeest in vele geschriften, o.a. in sommige preken van Augustinus en van paus Leo de Grote. In de Latijnse ritus vanaf de middeleeuwen tot in de moderne tijd werd de paaszondag geïsoleerd van de voorafgaande dagen. Nu omvatte het zgn. Triduum; Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Paaszaterdag, en werd een voorbereiding op de Paaszondag. De nachtwake (paaswake) werd van de nacht verschoven naar de Paaszaterdagmorgen of -middag. Men verloor de eenheid van het paasmysterie uit het oog, alhoewel men de oude teksten meestal handhaafde. In 1955 is de liturgie van de Goede Week op basis van historische gegevens herzien. Belangrijker nog was het resultaat van het Tweede Vaticaans Concilie, dat in zijn Constitutie over de Liturgie het mysterie van Pasen het fundament noemt voor elke liturgische viering en dat tegelijk een gehele herziening van de paasliturgie in het vooruitzicht stelde. Dit werk is in 1970 voltooid met het verschijnen van het nieuwe Missale Romanum. Ook in de protestantse kerken heeft de liturgische beweging nieuwe initiatieven met betrekking tot de paasviering ontwikkeld en gestimuleerd. |
|
In 2010 wordt het spel opgevoerd op 9-10 en 11april
Aanvang 20.00 uur
De Driestroom - Waalstraat 30 - 's-Hertogenbosch
Reserveren via email
Contact
